Όταν χάνεις τον πατέρα ή τη μητέρα σου, η εφορία είναι το τελευταίο πράγμα που σκέφτεσαι. Και είναι απολύτως λογικό.
Κάποια στιγμή όμως θα έρθει. Συνήθως με τη μορφή μιας ερώτησης από τα αδέρφια, ή ενός χαρτιού που ζητάει ο συμβολαιογράφος: «Έγινε η φορολογική δήλωση του πατέρα;».
Αυτός ο οδηγός είναι για εκείνη τη στιγμή. Τι είναι η φορολογική δήλωση θανόντος, ποιος την κάνει, μέχρι πότε, και πώς να τη βγάλεις από τη μέση χωρίς να σου φάει μέρες.
Τι είναι η φορολογική δήλωση θανόντος
Ο άνθρωπος που έφυγε είχε εισοδήματα μέσα στη χρονιά: σύνταξη, μισθό, ενοίκια. Αυτά τα εισοδήματα, μέχρι την ημέρα του θανάτου, πρέπει να δηλωθούν στην εφορία, όπως κάθε χρόνο.
Μόνο που τώρα δεν μπορεί να το κάνει ο ίδιος. Το κάνουν οι κληρονόμοι για λογαριασμό του. Αυτό είναι όλο.
Ποιος την κάνει
Οι νόμιμοι κληρονόμοι. Είτε υπάρχει διαθήκη είτε όχι.
Στην πράξη, συνήθως αναλαμβάνει ένα από τα παιδιά ή ο σύζυγος που έμεινε. Δεν χρειάζεται να μαζευτείτε όλοι σε ένα γραφείο. Αρκεί κάποιος να ξέρει τι κάνει και να έχει τα στοιχεία.
Τα πρώτα βήματα, με τη σειρά
Τις πρώτες εβδομάδες όλα μοιάζουν να έρχονται μαζί. Βοηθάει να ξέρεις τι προηγείται:
- Ληξιαρχική πράξη θανάτου. Είναι το πρώτο έγγραφο που θα σου ζητηθεί σχεδόν παντού. Κράτα μερικά αντίγραφα.
- Ποιοι είναι οι κληρονόμοι. Υπάρχει διαθήκη; Αν όχι, ποιοι είναι οι πλησιέστεροι συγγενείς; Αυτό καθορίζει ποιος υπογράφει τι.
- Τι εισοδήματα είχε ο άνθρωπος. Σύνταξη, μισθός, ενοίκια, τόκοι, αγροτικές επιδοτήσεις. Γράψ’ τα σε ένα χαρτί.
- Τι ακίνητα είχε. Το Ε9 του είναι το καλύτερο σημείο εκκίνησης.
- Η φορολογική δήλωση θανόντος. Με όλα τα παραπάνω στο χέρι, γίνεται χωρίς εκπλήξεις.
Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα σε μία εβδομάδα. Χρειάζεται όμως να ξέρεις ότι υπάρχουν και πότε λήγει το καθένα.
Μέχρι πότε υποβάλλεται
Ο κανόνας είναι απλός: η δήλωση για τα εισοδήματα της χρονιάς του θανάτου υποβάλλεται εμπρόθεσμα έως τις 31 Δεκεμβρίου της επόμενης χρονιάς.
Για παράδειγμα, για εισοδήματα του 2024 (μέχρι την ημέρα του θανάτου) η προθεσμία ήταν η 31/12/2025. Με την ίδια λογική, για θάνατο μέσα στο 2025 κοιτάμε την 31/12/2026.
Δηλαδή, αν ο άνθρωπός σου έφυγε πέρσι, η προθεσμία είναι μάλλον σε λίγες εβδομάδες. Αξίζει να το κοιτάξεις τώρα και όχι μετά τις γιορτές.
Πώς γίνεται: ηλεκτρονικά, με τους κωδικούς του κληρονόμου
Η δήλωση γίνεται ψηφιακά. Ο κληρονόμος μπαίνει με τους δικούς του κωδικούς Taxisnet και υποβάλλει τη δήλωση του θανόντος.
Μετά την υποβολή εκτυπώνονται τα έντυπα (Ε1, Ε2, Ε3), για να υπάρχουν στο αρχείο.
Ακούγεται εύκολο. Εκεί που μπερδεύει ο κόσμος είναι στις λεπτομέρειες: ποια εισοδήματα μπαίνουν, ποια ακίνητα, αν υπήρχαν ενοίκια, αν υπήρχαν δεύτερη σύνταξη ή αναδρομικά. Ένα λάθος εδώ σημαίνει τροποποιητική δήλωση αργότερα.
Τι δικαιολογητικά χρειάζονται
Λιγότερα απ’ όσα φοβάσαι. Τα περισσότερα στοιχεία τα έχει ήδη η εφορία ηλεκτρονικά.
- Αποδεικτικά εισοδήματος, μόνο όπου χρειάζονται (π.χ. αν κάποιο εισόδημα δεν φαίνεται ηλεκτρονικά).
- Αν τα ηλεκτρονικά στοιχεία λείπουν, η εφορία (ΚΕΦΟΔΕ ή ΔΟΥ) μπορεί να ζητήσει κάτι επιπλέον.
Πρακτικά, καλό είναι να έχεις στο χέρι: τη ληξιαρχική πράξη θανάτου, τα στοιχεία των κληρονόμων, και ό,τι έγγραφο είχε ο άνθρωπος για συντάξεις, ενοίκια ή λογαριασμούς.
Τα λάθη που βλέπουμε πιο συχνά
Τα περισσότερα δεν είναι από αμέλεια. Είναι από βιασύνη και από τη στεναχώρια εκείνων των ημερών.
Ξεχασμένα ενοίκια. Ο πατέρας νοίκιαζε ένα μαγαζί ή ένα χωράφι και κανείς από τα παιδιά δεν το ήξερε με λεπτομέρειες. Τα ενοίκια πρέπει να δηλωθούν και να συμφωνούν με τα μισθωτήρια.
Χρήση των κωδικών του θανόντος. Πολλοί έχουν τους κωδικούς Taxisnet του γονιού και μπαίνουν με αυτούς. Η δήλωση θανόντος γίνεται με τους δικούς σου κωδικούς, ως κληρονόμος.
Δεύτερη σύνταξη ή αναδρομικά. Μια μικρή σύνταξη από άλλον φορέα ή αναδρομικά που μπήκαν μέσα στη χρονιά ξεχνιούνται εύκολα.
Σύγχυση για το ποιος υπογράφει. Όταν οι κληρονόμοι είναι πολλοί, συμφωνήστε από την αρχή ποιος αναλαμβάνει. Γλιτώνετε και τηλεφωνήματα και παρεξηγήσεις.
Και τα ενοίκια μετά τον θάνατο;
Αν ο άνθρωπος είχε ακίνητο νοικιασμένο, τα ενοίκια μέχρι την ημέρα του θανάτου μπαίνουν στη δική του δήλωση. Από εκεί και πέρα είναι εισόδημα των κληρονόμων, ο καθένας για το μερίδιό του, και δηλώνονται στις δικές τους δηλώσεις. Εδώ χρειάζεται προσοχή να μη δηλωθεί το ίδιο ποσό δύο φορές ή καθόλου.
Και αν βγει φόρος;
Αν από τη δήλωση προκύψει φόρος, αυτός βαραίνει την κληρονομιά, δηλαδή τους κληρονόμους που την αποδέχονται. Αν βγει επιστροφή φόρου, πάει κι αυτή στην κληρονομιά.
Αν η κληρονομιά έχει περισσότερα χρέη απ’ ό,τι αξίζει, υπάρχει δυνατότητα αποποίησης, μέσα σε συγκεκριμένη προθεσμία. Αυτό όμως είναι θέμα για δικηγόρο. Μην το αποφασίσεις μόνος σου με βάση ένα άρθρο.
Κι αν ο γονιός δεν είχε κάνει δήλωση για προηγούμενα χρόνια;
Συμβαίνει πιο συχνά απ’ όσο νομίζεις, ειδικά με ηλικιωμένους που είχαν μόνο μια μικρή σύνταξη και θεωρούσαν ότι «δεν χρειάζεται». Οι δηλώσεις που λείπουν δεν σβήνουν με τον θάνατο. Τις υποβάλλουν οι κληρονόμοι, εκπρόθεσμα, μαζί με τη δήλωση της χρονιάς του θανάτου.
Αν είναι μία ή δύο χρονιές, συνήθως τακτοποιούνται χωρίς δράματα. Το σημαντικό είναι να το ξέρεις από την αρχή, για να μη σε βρει ως έκπληξη όταν πας για αποδοχή κληρονομιάς ή μεταβίβαση ακινήτου.
Ο κληρονόμος μένει στο εξωτερικό;
Δεν χρειάζεται να έρθει στην Ελλάδα. Χρειάζεται όμως ελληνικό ΑΦΜ και κωδικούς Taxisnet, γιατί η δήλωση γίνεται ηλεκτρονικά. Αν δεν τα έχει, αυτό είναι το πρώτο που πρέπει να τακτοποιηθεί, και θέλει λίγο χρόνο. Μην το αφήσεις για τον Δεκέμβριο.
Αν υπάρχουν αδέρφια στην Ελλάδα, συχνά είναι πιο απλό να αναλάβει εκείνος που είναι εδώ, με τη σύμφωνη γνώμη των υπολοίπων.
Μην τη μπερδέψεις με τη δήλωση φόρου κληρονομιάς
Δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα, που ο κόσμος τα μπλέκει συνέχεια:
- Η φορολογική δήλωση θανόντος αφορά τα εισοδήματα που είχε ο άνθρωπος μέχρι να φύγει.
- Η δήλωση φόρου κληρονομιάς αφορά την περιουσία που περνάει σε εσένα (σπίτια, καταθέσεις κ.λπ.) και έχει δική της προθεσμία και διαδικασία.
Χρειάζονται και οι δύο. Αλλά είναι δύο ξεχωριστές δουλειές.
Και μετά; Το Ε9 και τα ακίνητα
Όταν αποδεχτείς την κληρονομιά, τα ακίνητα πρέπει κάποια στιγμή να περάσουν στο δικό σου Ε9. Αν δεν ενημερωθεί, συνεχίζεις να βλέπεις λάθος ΕΝΦΙΑ, και μπορεί να σε κόψει από επιδόματα που αλλιώς δικαιούσαι. Αν υπάρχουν χωράφια ή σπίτια σε χωριό, ρίξε μια ματιά και στο Κτηματολόγιο.
Μια κουβέντα για τα αδέρφια
Από όσα βλέπουμε, τα περισσότερα προβλήματα σε τέτοιες υποθέσεις δεν είναι φορολογικά. Είναι ανθρώπινα. Ποιος θα το αναλάβει, ποιος πληρώνει τον λογιστή, ποιος ενημερώνεται.
Μια απλή λύση που δουλεύει: ορίστε από την αρχή έναν άνθρωπο που θα είναι ο «υπεύθυνος» για τα χαρτιά. Οι υπόλοιποι του δίνουν ό,τι στοιχεία έχουν. Και στο τέλος, όλοι παίρνουν αντίγραφο της δήλωσης και του εκκαθαριστικού. Έτσι κανείς δεν νιώθει ότι κάτι έγινε πίσω από την πλάτη του.
Αν υπάρχει φόρος ή επιστροφή, συμφωνήστε γραπτά, ακόμα και με ένα απλό μήνυμα, πώς μοιράζεται. Δεν είναι θέμα εμπιστοσύνης. Είναι για να μη χρειαστεί να το θυμηθεί κανείς σε τρία χρόνια.
Πότε αξίζει να το δώσεις σε λογιστή
Αν ο γονιός είχε μόνο μία σύνταξη και ένα σπίτι που έμενε, η δήλωση είναι απλή. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που ένα λάθος κοστίζει περισσότερο από την αμοιβή του λογιστή:
- όταν υπάρχουν ενοίκια από ακίνητα,
- όταν οι κληρονόμοι είναι πολλοί ή κάποιος μένει στο εξωτερικό,
- όταν λείπουν δηλώσεις προηγούμενων χρόνων,
- όταν ο άνθρωπος είχε επιχείρηση ή μπλοκάκι. Εκεί, εκτός από τη δήλωση, χρειάζεται και διακοπή της δραστηριότητας.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια ώρα κουβέντα με λογιστή σε γλιτώνει από τροποποιητικές και πρόστιμα αργότερα.
Τι κρατάς στο αρχείο
Όταν τελειώσει η δήλωση, φτιάξε έναν φάκελο, φυσικό ή στο κινητό, με:
- τη ληξιαρχική πράξη θανάτου,
- τα έντυπα της δήλωσης που υποβλήθηκε (Ε1, Ε2, Ε3),
- το εκκαθαριστικό σημείωμα,
- αποδείξεις πληρωμής, αν βγήκε φόρος.
Θα τα χρειαστείς ξανά. Στην αποδοχή κληρονομιάς, στη μεταβίβαση ακινήτων, ακόμα και σε μια τράπεζα που κλείνει λογαριασμό. Καλύτερα να είναι όλα μαζί.
Θες να το κάνουμε εμείς;
Ξέρουμε ότι τέτοιες μέρες το τελευταίο που θες είναι να παλεύεις με το Taxisnet και με κωδικούς που δεν θυμάσαι.
Στείλε μας ένα μήνυμα εδώ με λίγα λόγια για την περίπτωση. Σου λέμε τι χρειάζεται, μαζεύουμε τα στοιχεία, υποβάλλουμε τη δήλωση.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος κάνει τη φορολογική δήλωση θανόντος;
Οι νόμιμοι κληρονόμοι, είτε υπάρχει διαθήκη είτε όχι. Μπορεί να την αναλάβει και λογιστής για λογαριασμό τους.
Μέχρι πότε υποβάλλεται;
Κατά κανόνα έως τις 31 Δεκεμβρίου της επόμενης χρονιάς από τη χρονιά των εισοδημάτων. Π.χ. για εισοδήματα του 2024 η προθεσμία ήταν 31/12/2025.
Γίνεται ηλεκτρονικά;
Ναι. Ο κληρονόμος μπαίνει με τους δικούς του κωδικούς Taxisnet και την υποβάλλει ψηφιακά.
Τι γίνεται αν δεν την κάνουμε στην ώρα της;
Γίνεται εκπρόθεσμα, με πιθανό πρόστιμο ανάλογα με την περίπτωση. Δες τι ισχύει για τις εκπρόθεσμες φορολογικές δηλώσεις.
Ο γονιός μου είχε μόνο σύνταξη. Χρειάζεται δήλωση;
Ναι. Η σύνταξη είναι εισόδημα και δηλώνεται κανονικά για το διάστημα μέχρι την ημέρα του θανάτου, από τους κληρονόμους.
Θέλεις να μαθαίνεις όλα τα νέα για την επιχείρησή σου και νέα προγράμματα ΔΥΠΑ; – Ακολούθησέ μας εδώ!
